The 6th of December


, , , , ,


Winter has started and I am busy with my favorite pastime, a long sit in an espresso bar, anonymous among the crowd, observing, thinking, writing and being. I’ve got Lana del Rey on repeat, and I can hear the stir of the many people around me. I can quietly observe as I am seated in a comfortable brown leather armchair with my back to the wall, facing the crowd.

I’ve been sitting like this for a while, initially busy with an attempt to write a review of Isaiah Berlin’s essays on Russia in the penguin classic edition ‘Russian Thinkers’, but as all to often happens, I lost my concentration, train of thought and general courage halfway.

Again my thoughts are scattered and it annoys me that I can hardly keep any of them together for a sufficient amount of time. So I am writing this post instead. A general autobiographical post is better served by scattered thoughts than a serious review on a serious thinker like Isaiah Berlin, who I am glad to have discovered.

Across from me I see many people busy on their laptops. One guy is seemingly busy designing some architectural plans on his. I am just pretending to be busy. How I sometimes wish I had learned some practical trade…

And I see women. Always the main object of my desire, apart from books. Winter is no season to be single. Spring and summer are the seasons best suited for a single life, not winter. Winter is meant to be spent inside, huddled together under a blanket with a hot beverage and romantic thoughts and family.

It’s no shame to admit these thoughts and feelings. I never particularly felt this way when I was younger. I had no fond memories of our own winter family holidays and I couldn’t understand those memories of others. But I guess that’s what getting older does to you. Life is not to be lived out alone, and winter is harsh on lonely people; my heart goes out to them this winter.

Then Robert Walser’s short story ‘The walk’ came to mind. I just finished reading his little gem. Robert Walser was lonely most of his life. From his short bio on the back of the book;

Robert Walser (1878-1956) lived his life in small rooms and stayed his final 23 years in a psych ward. He liked going on long walks and writing and despised fame.

‘The walk’ is just that, a description of one of his many walks, his thoughts and the people and scenes he encounters. Most memorable to me are the final pages which I want to translate and share (however crudely) when on the end of his walk he lies down and watches the sky;

Watching earth, sky and heaven I was overwhelmed by a saddening, uncontrollable thought that made me convince myself that I was a poor prisoner caught between heaven and earth, that we were all miserably caught this way, that no other way existed for all of us to another world except the one that leads to that deep dark pit, the grave.

And with these dark thoughts finally comes his remorse for a chance missed;

…I might have been able to convince her that I had her best interest in mind. I should have told her in time that my affection was completely honest. It would have been simple and truly correct if I had openly confessed: ‘I love you. All your affairs are to me just as important as my own affairs. For many kind, beautiful reasons it is of utmost importance to me to make you happy.’ But she left, because I didn’t make any effort… I raised myself up to go home because it was late and everything was dark.

With that I end this post. It’s also dark outside of the espresso bar. Time to go home.


Verloren dagen


, , , ,


Vreselijk toch die verloren dagen. De lange dagen van bedlegerigheid, van geforceerd slapen en weinig eten. Buiten niets dan grauwe wolken, wind en regen. Binnen slechts een deken. De kou en kilte baant zich een weg naar binnen, maar voor muziek is geen plaats. En er valt niets te forceren. Het is slechts wachten tot de wolken breken en de storm weer overwaait.

Dagen vliegen voorbij als in een winterslaap en buiten gaat het gewone leven door. Mensen staan op, ontbijten, werken, ontmoeten, bedrijven de liefde en gaan naar bed.

En je probeert het te begrijpen, te beschouwen en je voelt een verlangen, maar het heeft geen zin. Accepteer je verlies en vecht niet langer. Geef je over, er treft je geen blaam. Morgen misschien, morgen wordt je wakker en vindt je weer de kracht. Zo niet dan overmorgen, volgende week of volgend jaar.

Als de storm weer is bedaard, als de wolken breken en de zon je weer raakt, als de muziek je weer doet leven en je weer synchroon loopt met het leven, dan is je tijd.

Gelukkig is het leven meer dan een optelsom van bewust en onbewust, van wakker en van slaap.

What I talk about on a date


, , , , , ,


When dating women, I often come to think of myself as a rather boring person with nothing meaningful to say. I don’t have a job right now so that topic is of the table, but even if I had a job I don’t think I would like to talk about it at length.

So what do I reply when asked ‘What do you do?’ Usually I start by saying that I read a lot, and then there is a slight pause. What dó I do? I mostly read and think. And sometimes I write. When I add  ‘I also write, I have a blog’, she will naturally ask what about. I cringe from the question even-though I have had plenty of practice answering, but the question always catches me off guard. ‘Ehm, autobiographical stuff, observations, reflections, ideas.’ Embarrassed I add that it’s nothing special, or serious and just for fun. So yes, what do I do? Mostly reading, thinking and writing.

But of course I do experience a lot just by reading. I recently finished Kotkin’s excellent first volume of three about Stalin; ‘Stalin: Volume I: Paradoxes of Power, 1878-1928’ which more than just offering insights into the life and character of Stalin offers a well written overview of the revolution and its key personalities and historical events all factors contributing to his rise to power. It ends (spoiler alert) with a discussion and conclusion that without Stalin the revolution and Leninism would have died, because from all the heirs of Lenin he was the only man orthodox and ruthless enough to be able to collectivize the peasantry – making an end to the compromise NEP policy – no matter what the cost of human life.

Right now I am really thoroughly enjoying ‘A Guide to the Good Life {the ancient art of stoic joy} by William B. Irvine, about living the good life with Stoïc philosophy as a practical guide (on which I will definitely write a blog, as to me Stoïcism might be an easier alternative to Zen Buddhism, but with the shared benefits for living the good life.)

Anyhow; I find it hard to converse with people with little to no interest in history or literature or philosophy but (this is no judgement) few people nowadays do. Inside of me there exists a vast world of ideas, topics and opinions, and yet I seem to find few people that can relate. While most people can go on for hours about their travels and travel destinations, most popular destinations are of little interest to me. I want to visit the Ukraine to discover the historical locations of my ancestors and the battlefields that changed the 20th century. I want to visit the places Hemingway visited, and experience Europe, because I am an European and have little feeling for Asian territories no matter how picturesque on film or photos. And when people tell me that travel enlightens I always reply that the Buddha mostly sat underneath his tree. I maintain that one travels farther in literature and the imagination than in miles by airplane. I know I learned more about India by reading Kipling’s ‘Kim’ and E.M. Foresters ‘A passage to India’ than a few weeks of physical presence in India would have taught me. And of-course in literature there is the added dimension of travelling in time and in the thoughts of characters. But I digress…

Sometimes I try to discuss my spiritual growth as a person, and my philosophical outlook on life and with it (how else) my doubts. But often expressing doubt invites some to think you don’t know and are looking for answers, answers which then are promptly offered, often with little regard to the Original problems posed. So sooner or later you choose to reveal less and you stop expressing your doubts out loud because your doubts are only just that; doubts, contrary ideas long thought through inside -sometimes for years- and they wouldn’t be doubts if any easy answer would do. They might well remain doubts forever. There are no easy answers, but sometimes you just want to share those doubts nonetheless, but soon you become careful expressing them.

So what remains? You end up talking about the weather and about some silly item in the news, you ask ‘How was last weekend’, about the bills, about the general mood; ‘I am fine thank you’, and on you go until hopefully, finally you will find the girl who goes week in the knees when you tell her about Stalin or Zeno of Citium.

A Serious Man


, , , , , ,


I felt like writing about the Coen Brother’s ‘A serious man’. I think it is perhaps their best movie yet and I like it especially because of its Jewish setting and story-line. More important it is a profoundly philosophical and existential movie which though labeled a comedy, could just as easily have been labeled a tragedy. It’s a movie that can make you laugh out loud but is just as likely to make you sob and binge on alcohol, all depending on the mood you’re in while watching it. It’s a real tragicomedy, like life itself.

The movie opens with a quote from Rashi:

Receive with simplicity everything that happens to you.

The main character Larry Gopnik gets introduced in the movie while trying to explain the math behind Schrödingers Paradox on a large chalkboard. Shortly after the professor gets a visit from Korean exchange student Clive, who complains about failing his midterm exams.

“Uh, Dr. Gopnik, I believe the results of Physics Mid-Term were unjust.
 “Uh-huh, how so?”
 “I received an unsatisfactory grade. In fact: F, the failing

“Uh, yes. You failed the mid-term. That’s accurate.”
“Yes, but this is not just. I was unaware to be examined on
the mathematics.”

“Well-you can’t do physics without mathematics, really, can you.”
“If I receive failing grade I lose my scholarship, and feel
shame. I understand the physics. I understand the dead cat.”

“You understand the dead cat?”

“But… you… you can’t really understand the physics
without understanding the math. The math tells how it
really works. That’s the real thing; the stories I give you in
class are just illustrative; they’re like, fables, say, to help
give you a picture. An imperfect model. I mean-even I
don’t understand the dead cat. The math is how it really

This dialogue is crucial for understanding the movie. Larry Gopnik isn’t certain at all and admits he doesn’t really understand the dead cat. He only knows the math. It’s a funny scene, but important in that it offers insight into the mindset of the main character.

Soon Larry discovers Clive tries to bribe him into passing his midterm when he finds an envelope with dollar bills on his desk. At first this causes outrage with Larry, but as further unfortunate events unfold in the movie he starts to seriously consider passing Clive.

As the movie progresses, Larry experiences ever more setbacks and soon imagines himself like the biblical character Job, and while perhaps initially laughing at him, you honestly start to feel sorry for Larry. At least I did. But the true tragedy of ‘A Serious Man’ is how Larry deals with his setbacks. His whole life is seemingly falling apart and think as he might as a physicist, he finds no sense behind it. And so he acts like a deer caught in the headlights, he freezes.

In another scene we witness a dream Larry is dreaming. He dreams that he is in front of his class writing out the math behind the ‘uncertainty principle’. He has written an enormous equation covering the whole of the chalkboard.

. and that means… so that… from which we derive…
and also.. which lets us… and…

The Uncertainty Principle. It proves we can’t ever
really know… what’s going on.
So it shouldn’t bother you. Not being able to figure
anything out. Although you will be responsible for this on
the mid-term

His dream tries to speak to him, but he ignores his dream. In a quest for answers Larry visits three consecutive rabbi’s for advice. What should he do, why are all these setbacks coming at once and why him?  We’ve all asked these questions. Well, most Jews certainly did. Like I said, it’s a very Jewish movie.

Does he find an answer with the Rabbi’s? Does he take the bribe from Clive at the end of the movie?

Here’s the lesson I took from the movie:

In life, you can choose to be good and do good deeds, but there is no reward, or you can choose to be bad and you might get away without punishment. We can live careful and responsible lives making minor mistakes, but one minor mistake can end up being of great consequences and we all make mistakes. Just as easily we can choose to live life dangerously and make all the mistakes in the book, and die without regrets in old age.

Some of us (blessed are the ignorant…) look for a meaning to our misery, especially if we feel we don’t deserve it, but no matter how hard we try we will never get the answers and die clueless. All we can hope for is that our life was somehow meaningful and rewarding, but there are no guarantees. No guarantees. At all. That’s the scary part. Yet even if life is hard on you, you can still choose to do good regardless, you can always choose for good.

And Rashi was probably right; ‘receive everything that happens to you with simplicity’. Easier said than done. Good luck to all of us.

The serious man is in all of us. I’ve felt like him a lot. In fact, my advice; don’t watch this movie when you’re down. A Serious man painfully illustrates the feelings of impotence we can encounter in our day to day struggle with life.

Always third rate


, , , , , ,


Damn writing and damn my stupid dreams.

I wrote around a thousand words today, and with it I reached the half-way point of my nanowrimo challenge, but I didn’t believe a word of it. It was mediocre at best, and my inner-editor now wants to throw it out together with the other 24.000 words. Well, what my inner-editor is literally saying is this; ‘Hey asshole, so you think you’re a writer? You’re never gonna be anything more than second or third rate. Better stop fooling yourself and cut the crap. Keep to reading other people’s work’.

Stupid inner-editor, Ruler of self-doubt, Master of self-hate.

It felt like such a good idea writing about the past, but it has proven difficult to remember events and characters and I haven’t even started on the truly traumatic part.

Nothing makes sense. What’s the point of anything really?


Writing my first novel with NANOWRIMO


, , , , , , , ,


It is with great joy that I can update this blog with an uplifting post and the news that I am well on my way with writing my first novel (20.000 words and counting) and I couldn’t have done it without ‘nanowrimo’, the national novel writing month event which supports and motivates writers.

To be honest many work has been done before november started, but it stagnated and it is with nanowrimo backing me that I am finally pushing myself further than I ever did, regularly updating my word count and seeing my novel grow day by day.

I had an aborted attempt on a novel last year when I discovered nanowrimo for the first time. That time I had an idea for a coming-of-age novel based on actual biographical events during my exploratory years as a undergrad and graduate student in Leiden featuring many of my ex-girlfriends, friends, lost dreams, failures and successes and still remains shelved for a future attempt.

No, this time my first 50.000 word draft will precede the Leiden years, and it will be more fundamental and dramatic and deal with my years in Israel. Talk – again – about coming of age. It was more falling from grace, or waking up from a pleasant dream after a car crash. Well that’s a bit over dramatic. The words are coming, it’s biography, fiction and non fiction all in one. I had the opportunity of growing up in Israel during the roaring ’90’s, roaring meaning a decade combining hope, peace, assassinations and suicide attacks. These roaring 90’s will provide the background to my personal story and army experiences.

For now I have no illusion of publishing it. It’s foremost a personal story, but it has an ambitious scope. It starts with a foreword about my Jewish ancestors and their Zionism which led them to leave Europe for Palestine, and an afterword/conclusion about my experience and the future of Zionism in general based on my growing political thoughts about the matter and my experiences post-Israel, ever since I’ve come back to live in Europe, and witnessing Europe changed and ever changing and with it the European views on Israel.

I discovered a great novel writing tool which has a free 30 day trial period for the nanowrimo period of november, which I will definitely purchase afterwards because it has already been of great help, it’s called ‘Scrivener’. It helped me bring structure into my story, which helps me focus on specific parts of the story I want to have told.

The writing is keeping the creative juices flowing that much that I felt like posting this update on my blog. I had to take a pause from my novel for a moment seeing I was writing about the murder of Jitzhak Rabin (1 march 1922 – 4 november 1995) which was probably the single biggest tragedy I experienced growing up in those years.

But writing is always therapeutic and thank god I am writing!

This novel will be the novel for which I can use my favorite Hemingway quote as an opening motto;

Let those who want to save the world if you can get to see it clear and as a whole. Then any part you make will represent the whole if it’s made truly. The thing to do is work and learn to make it.

Een grijze donderdag in September


, , , , , ,


Een regenachtige grijze donderdag in September. Ik zit weer eens in de Urban Espresso Bar. Ik had de intentie om vacatures te zoeken en misschien zelfs een brief te schrijven.

Ik ben van een realiteit van weten dat ik geen kans maak op de arbeidsmarkt en dus maar bij een uitzendbureau binnen te stappen, overgegaan tot het daadwerkelijk brieven schrijven en bevestigd krijgen dat niemand op me zit te wachten. Nu mijn WW opraakt ben ik binnenkort weer gedoemd te werken voor een uitzendbureau voor een werkgever die voor mij nog een dozijn mensen kan vinden en dat ook uit alles laat blijken. Zoiets houd iemand niet lang vol. Ik heb het al té lang geprobeerd, vandaar nu dat ik tóch ben overgegaan tot het brievenschrijven.

En intussen spreek je wel eens iemand. Je ontmoet mensen die niet hoger opgeleid zijn, maar een net iets praktischere studiekeuze hadden. En dan hoor je hoe ze vooral geluk hadden met hun baan. Ze waren er toevallig ‘ingerold’. Of via contacten. Altijd weer die contacten. Maar er zijn ook de gelukkigen die geen WO studie hebben gedaan en via een of andere HBO of ja zelfs een baan via het uitzendbureau zijn doorgegroeid en nu een goedbetaalde baan hebben. Vooral dat soort gesprekken drijven me tot wanhoop. Dan merk je hoeveel baat het heeft als je niet kritisch bent en altijd netjes binnen de lijntjes kleurt. Dan blijkt hoe zeer creativiteit en gevoeligheid je juist in de weg zit bij het vinden van een baan. ‘Archeologie gestudeerd?’, ‘Ja dan zit je in een lastig segment’. Segment?! Pardon? Als iemand mijn boekenkast ziet dan blijkt daaruit vooral dat ik niet binnen één segment pas. Het enige ‘segment’ dat nooit in mijn boekenkast zal staan is het segment ‘management’, ‘communicatie’ en ‘marketing’, voor de rest is werkelijk alles mogelijk.

Ik kon het niet opbrengen vandaag. Als je compleet murw geslagen ben en vrij realistisch beseft dat je niks in de melk te brokkelen hebt, dan is opstaan al een prestatie. De motregen maakte het vandaag af.

Weer die leegte


, , , , ,


Tijdens mijn ronde door de Donner word ik opnieuw overvallen door dat onbestemde gevoel dat nog het meest op misselijkheid lijkt. Dit keer probeer ik het gevoel voor mezelf te omschrijven en duiden. Wat is toch de aanleiding en waarom overvalt het me juist nu? Zijn het dan toch de boeken? En dan komt het besef. Ik was op weg naar huis. Niet mijn huis, maar hun huis. Daar zou ik ze treffen als ze thuiskwamen van werk. Zo ging het al weken. Niet mijn huis omdat ik gevlucht was van de ijzige stilte en de lege koelkast. Bij hen zou ik het rtl4 journaal kijken, wat eten en terwijl ik het internet afstruin nog wat zijdelings meekrijgen van Albert Verlinde dat mijn moeder graag keek.

Daarna zou ik weer vluchten, nu naar mijn kleine kamer boven, net groot genoeg voor een smal bed, een commode en twee billy boekenkasten. Ik zou me uitkleden en in bed liggen met een boek. Ik zou eerst in stilte naar het plafond staren en uiteindelijk wat lezen.

Met dit vooruitzicht was ik op weg en om het uit te stellen was ik langs de boekenwinkel gelopen. Vanwege het regenachtige weer was ik al dagen somber en ik had al een week geen boek gekocht. Nu kon echter ook een boek geen compensatie bieden en met dat besef begon de misselijkheid. Het totale gevoel van troosteloze zinloosheid dat geen boek kan vullen, geen persoon kan wegnemen en waartegen je nergens kon schuilen. Weg wilde ik uit de winkel, maar ik wilde ook niet naar huis. Het liefst was ik op dat moment opgelost en verdwenen.

Maar ik ging naar huis. En straks komen mijn ouders weer thuis.

En als ik naar boven ga, na wat staren naar het plafond, zal ik weer doorgaan met lezen.

The great Pretender


, , , , ,

Something just occured to me. I am living a lie. I am a fraud.
It occurred to me shortly after I started reading reading Sartre’s ‘Nausea’. This last is no lie, but it is terribly ironic, because it is a perfect example of what I am trying to confess with this post. Another fact is that I never really knew Sartre up to today. I was wandering into the bookstore and looking for Baudelaire’s ‘Les Fleurs du mal’ in French because I thought it might be a good idea to teach myself French by reading the original with a French dictionary at hand. Me and my fancy ideas. Well I couldn’t find what I was looking for and I did find Sartre’s Nausea and of course I had heard of Existentialism and I knew I had to read Sartre sooner or later, so I bought it, not wanting to leave empty handed and because, frankly I was in need of a break from Musil’s ‘The man without qualities’ because in fact I expected it to be a better read.

But the above is all not very to the point, even though again terribly ironic. What occurred to me a short while ago, and what I need to confess because it shames me, is that I have fallen into my own trap. All these years, I can’t recollect when it started I thought of myself as an intellectual, bookish, literary, smart. But in fact, I just read a lot, much like the character the autodidact in Sartre’s novel, the only difference being that I don’t read in an alphabetical order.

I’ve read Nietzsche, I’ve read Plato, and Schopenhauer. I’ve read a load of great books. But ask me anything about them and how much would have stuck? I am hardly able to put two straight sentences together. Maybe more, maybe less, but that’s the point you see? I am just a reader. I have created this identity for myself with an expensive taste and the more I read, the more I discover that I am out of my depth. It took a few lines of Sartre to finally see the fraud I really am.

Now I can’t go back. I can stop reading, but I have so little left besides. Long ago I convinced myself I was too serious for partying, and when I used to in my student years I was never sober. I have equally convinced myself that almost all if not all of modern music and mainstream media is shallow crap I can’t really enjoy.
In fact I convinced myself of this idea that the whole experience of ‘being addicted to music’ which so many people now consider normal is actually a very recent invention and disease, a malady of people who can’t bare to be in silence with their thoughts.
And I don’t know what came first; my disdain for politics or reading Plato. I do know I love using Plato as my main argument against politics. Oh God, I am lost.

My choices have made me isolated and lonely.

The greatest joke is that I also convinced myself that I might have literary talent. I am a double fraud. I used reading as an excuse for not writing, I told myself I wasn’t ready. It’s another lie. I will never be ready.

How do I get out of this mess?

I wish I just had discovered some talent for manual labor early on. I remember I loved welding and cutting iron when I lived on the kibbutz. The sparks and the glow of hot Iron, the focus on the task at hand and the satisfaction when the job was done.

Why did I even study? Why get an university degree if it is perhaps rightly frowned upon?

I am glad I wrote this confession.

Vijf jaar geleden op een zondagmorgen


, , , , ,


Het is een druilerige zondagochtend, ik zit op mijn werk in een ruimte met schaars geel TL verlicht. Buiten grijze wolken en een regenbui, harde natte strepen vallen diagonaal op de opengebroken straat, de bus rijdt hier niet meer. Het is een zondag in augustus, maar alles doet denken aan oktober. Op weg naar werk was het nog droog, de meeuwen en vogels vroeg actief, de laatste mensen uit het nachtleven op weg naar hun bed. Een enkele duif deed zich te goed aan kruimels in restjes opgedroogde kots, een veel te knap meisje voor een veel te oude langharige man wisselden nummers uit. En dan die lucht; de wolken in pastelkleuren, lichtoranje grenzend aan roze en grijs met op de voorgrond een molen, molen de valk. Het had iets sereens. Aangekomen op Leiden centraal een regenboog, de boog volledig in zicht, scherp afgetekend aan de hemel, waar bevond zich de pot met goud?

Op werk kijk ik door de natte ramen naar buiten, de lucht klaart op, alleen de druppels op de ramen verrieden nog de regenbui. Het is rustig op werk. Af en toe neem ik een telefoon op, ik verbind door, kijk weer door het raam en in de verte zie ik huis ter duin. Ik heb nog niet ontbeten en mijn maag protesteert.

‘Dertig jaar…’ denk ik ‘en waar ben ik toch mee bezig?’

Dan dwalen mijn gedachten af, dit keer naar het boek van W.F. Hermans over Wittgenstein dat ik in de bus op weg naar werk zat te lezen. Meer nog dan zijn filosofie vind ik zijn achtergrond interessant. Zoon van een rijke joodse industrieel en opgegroeid in een geweldig milieu in Wenen. De filosoof Wittgenstein was het jongste kroost, maar alle Wittgensteins hadden talent. Allen waren uitzonderlijk muziekaal, ook Wittgenstein de filosoof, maar zijn oudere broer Paul werd wereldberoemd pianist en zijn broer Hans die op zijn 26e zelfmoord pleegde idem; ‘…[slechts] vier jaar oud, kon hij horen dat het signaal van de brandweer een kwart was’ zo schreef Hermans. Hans pleegde overigens zelfmoord omdat hij door zijn vader Carl gedwongen werd zijn vader op te volgen in de industrie, waar hij liever violist was geworden. Zijn zussen kregen muziekles van Brahms en grootheden als Mahler en Strauss kwamen regelmatig bij de familie over de vloer. Eén zus is vele malen door Gustav Klimt geschilderd en werd zo onsterfelijk.

De telefoon gaat en ik keer terug naar het heden.

‘Goedemorgen u spreekt met de telefonist, waarmee kan ik u van dienst zijn?’, ‘Sorry u bent verkeerd verbonden, dit is het alarmnummer, ik verbind u door, dag mevrouw’.

Mensen bellen continu voor de grootste onzin een alarmnummer alsof het de normaalste zaak van de wereld is, het houd me wel bezig op de zondagochtend. Veel mensen zijn zo ontzettend hulpeloos of dom, of lui? Ik weet het niet.

Via de interne mail op werk krijg ik een krantenartikel onder ogen over een collega die ik niet ken, ze heeft de krant behaald; ‘… op naar de honderdvijftig’. Deze onbekende collega is al in ruim honderd verschillende landen geweest, ‘The Isle of man’ was haar honderdste bestemming, ‘ik leef om te reizen, op naar de honderdvijftig!’ stelt ze in het artikel.

Ik kijk weer uit het raam en vraag me af in hoeveel landen ik zelf ben geweest. Het boeit me eigenlijk niet. Waar ik ook naartoe ga, ik ben toch nooit helemaal weg. Ik zou nog graag naar Irak, Syrië en Iran reizen, maar de politiek belemmert me in dit streven. Misschien wil ik nog naar noord-Afrika, zuid-Afrika, Scandinavië? Ik ben een Europeaan, ik wil nog naar Wenen.

Wenen, mijn ‘connectie’ met Wittgenstein, met Klimt, met Oostenrijk. In Wenen werd mijn oma geboren, de familie ‘Deutsch’, Duitser kan haast niet, hoe ironisch. Erica Deutsch en haar broer Kurt Deutsch, haar idealen leidden haar naar Palestina tijdens het interbellum. Haar vader, mijn overgrootvader Felix Deutsch moet vannuit Wenen WOI hebben meegemaakt en was hierdoor getuige van het einde van het Habsburgse Rijk. Via het internet heb ik zijn graf gevonden. Hij ligt begraven in de oude begraafplaats van Wenen het Wienerfriedhof.

Mijn oma heb ik helaas nooit kunnen spreken, ze stierf jong voor mijn geboorte. Wat had ik graag met haar gesproken over onze geschiedenis. Haar broer Kurt scheen te zijn gevlucht naar Italië voor de 2e wereldoorlog. Kurt, naamgenoot van Kurt Wittgenstein die naar het schijnt in 1918 ook al zelfmoord pleegde toen de troepen waaraan hij leiding gaf deserteerden. Het Oostenrijkse front met Italië, hetzelfde front waar ook een jonge Hemingway was gelegerd was en waar hij later zijn roman ‘A farewell to Arms’ aan wijdde. Op deze herfstachtige zondag in Augustus, krijg ik heimwee naar een periode en een tijd waarvan ik alleen kan weten uit boeken. Mogelijk is mijn beeld overgeromantiseerd, er is toch immers niks romantisch aan sterven in de loopgraven of doodgaan aan de spaanse griep? En als mijn overgrootvader in de straten van Wenen een Wittgenstein langs had zien komen in een rijkuitgevoerde koets met edele paarden, had deze Wittgenstein hem dan een blik waardig gegund?

En toch kan ik me niet aan de gedachtte onttrekken, dat het leven toen zinrijker was dan nu. Ook jong sterven behoorde hierbij tot de mogelijkheden. Eén granaatscherf meer en ook Hemingway had nooit zijn boeken geschreven, ook Wittgenstein de filosoof had kunnen sterven aan het front, zijn naam gebeiteld in koud steen, naast vele anonieme namen van gesneuvelden en bekend vanwege de dood in een grote slag, in plaats van zijn filosofische werk. Ach, zo is alles betrekkelijk, op een herfstachtige zondagmorgen in Noordwijk.